Diederik Samsom over klimaat, industrie en investeringen in Europa

Rethink the Future 2026 | Keynote Diederik Samsom

Diederik Samsom sloot het programma van Rethink the Future 2026 af met een keynote die zich liet samenvatten in drie woorden. "Het kan wel." Aan de industrie om dat te bewijzen.

Samsom, voormalig politiek leider van de PvdA, ex-onderhandelaar van de Europese Green Deal en momenteel voorzitter van de Raad van Commissarissen van Gasunie, zit zelf al ruim 30 jaar in het werkveld van duurzaamheid en klimaat. In Apeldoorn en Rotterdam gaf hij de zaal een analyse mee over waar Europa staat en wat er de komende vijf tot vijftien jaar van bedrijven wordt gevraagd.

Klimaaturgentie komt en gaat in cycli

De aandacht voor klimaatverandering verloopt in golven, hield Samsom de zaal voor. Hij heeft er in zijn loopbaan al een paar meegemaakt. Het Kyoto-protocol rond de eeuwwisseling. An Inconvenient Truth in 2007. De Friday for Future-beweging rond 2018. Tussen die pieken in zat steeds een periode waarin de aandacht verflauwde door een oorlog, een financiële crisis of simpelweg afleiding.

We zitten nu in zo'n dal, zei hij. Het wordt nog een paar jaar minder voor het weer beter wordt. "Riemen vast, dames en heren." Maar de trend onder die cyclus is doorgaand. Klimaatverandering zelf gaat in een tempo dat wetenschappers letterlijk niet meer kunnen geloven.

Samsom maakte daar een wrange observatie bij. Mensen komen pas in beweging als klimaatverandering hen direct raakt. Tijdens het maken van de Green Deal zag hij dat van dichtbij. Op het moment dat de Commissie haar moeilijkste besluiten moest nemen over de 55 procent CO2-reductie in 2030, trok er een clusterbui over Duitsland en België waarbij 212 mensen om het leven kwamen. Die ramp veranderde de toon in Brussel. "En opeens kon er van alles besloten worden wat kort daarvoor ondenkbaar was."

Drie trends die de komende vijftien jaar bepalen

Samsom schetste drie trends die wel hun koers houden en die de strategische keuzes van bedrijven in de procesindustrie nu mede bepalen.

De eerste is klimaatverandering zelf. Onomkeerbaar en versnellend. De tweede is de adembenemende innovatiecurve waar de mensheid op surft. Zonnepanelen, windmolens en batterijen groeien exponentieel in volume en dalen exponentieel in kostprijs. Zon en wind verslaan inmiddels samen kolen als grootste energiebron wereldwijd. Vorige maand legde China 600 vierkante kilometer aan zonnepanelen neer, in één maand tijd. AI komt daar als versneller bovenop: nieuwe batterijgeneraties worden niet meer in het laboratorium bedacht, maar in de computer. De mensheid heeft, zei Samsom, een innovatieperiode zonder precedent in haar geschiedenis te pakken.

De derde trend noemde hij het einde van de naïviteit. Veertig jaar lang waren Europeanen lid van wat hij gekscherend de "Happy Clappy Global Society" noemde: spullen worden gemaakt waar dat het goedkoopst kan, gekocht door wie de meeste koopkracht heeft, en iedereen is buitengewoon gelukkig. De oorlog in Oekraïne maakte daar in één ochtend een einde aan, toen Europa zich realiseerde dat veertig procent van zijn aardgas uit Rusland kwam. "We waren gewaarschuwd, drie keer. Maar het gas was goedkoop."

Investeringen komen weer naar Europa

Op die derde trend zit volgens Samsom de grootste opening voor de industrie. Mario Draghi schreef in opdracht van Brussel een messcherp rapport met een analyse en een medicijn: investeren. 800 miljard euro per jaar in eigen industrie, eigen maakindustrie, eigen grondstoffen, eigen energievoorziening. "Dat lijkt een astronomisch bedrag. Het is bij elkaar vijf procent van het bruto Europese product. Dat is toevallig ook het bedrag dat we in de jaren 60 en 70 in onze eigen industrie en energievoorziening investeerden."

De Duitsers maken er nu serieus werk van. Ze hebben de Grondwet gewijzigd om meer dan 1000 miljard te kunnen investeren, niet alleen in defensie, maar ook in eigen industrie en energievoorziening. Nederland, zei Samsom eerlijk, loopt traditioneel iets achter de Duitsers aan en zal dat hier waarschijnlijk weer doen. Maar als de Duitse motor draait, komt de Nederlandse procesindustrie vanzelf in beweging.

De rol van de industrie: bewijzen dat het kan

Hier kwam Samsom op de kern van zijn boodschap aan de zaal. De bereidheid om grote investeringen te doen is schaars op bestuurlijk niveau, op een moment dat dossiers als stikstof en netcongestie de besluitvorming in Nederland regelmatig laten vastlopen. Maar die bereidheid laat zich vergroten, en daar is de industrie volgens Samsom aan zet.

Niet door te wachten op nieuw beleid, maar door te laten zien wat er werkt. Bedrijven die kunnen bewijzen dat elektrificatie haalbaarder is dan gevreesd, dat de overgang naar waterstof en groene moleculen werkt, dat de transitie geen banen kost maar oplevert. Liefst groot, liefst meeslepend, liefst op lange termijn, liefst met cijfers over werkgelegenheid eraan vast. "Dat is het beste lokmiddel voor wie investeringen moet helpen aanjagen."

Wat dat betekent voor de Nederlandse procesindustrie

Voor bedrijven in de procesindustrie ligt er in die boodschap een dubbele opgave. Aan de ene kant: laten zien wat er werkt, met concrete projecten in elektrificatie, waterstofgebruik en verduurzaming. Aan de andere kant: zorgen dat die projecten ook bemand kunnen worden, in een arbeidsmarkt waarin vakmensen schaars zijn en de uitstroom de instroom overstijgt.